Dietetyka - nauka zajmująca się zasadami żywienia, biochemicznymi podstawami żywienia, psychologią żywienia i technologiami gastronomicznymi.

Dietetycy opracowują diety żywieniowe i metody leczenia zaburzeń żywieniowych, nadwagi i niedożywienia.

Historia i wprowadzenie do medycyny żywieniowej

Historia medycyny żywieniowej liczy sobie 2500 lat. U jej źródeł znajdują się systemy medyczne starożytnych Chin i Grecji. Najstarszy z medycznych tekstów, Klasyka medycyny wewnętrznej Żółtego Cesarza autorstwa Chi Po, uznaje dobór jedzenia i odpowiednie jego przyrządzanie za podstawę zapobiegania chorobom i w przynoszeniu ulgi chorym. W starożytnej Grecji Hipokrates często podkreślał znaczenie jarzyn i ziaren zbóż w Księdze Żywienia, w której mówił: Niech pożywienie będzie twoim lekarstwem, a lekarstwo twoim pożywieniem. W XII wieku słynny rabin i lekarz, Mojżesz Majmonides, sformułował szeroko pojętą filozofię żywienia i wskazał na potencjalne zastosowania terapeutyczne pokarmów i ich połączeń oraz wyznaczył kolejność pokarmów spożywanych podczas posiłku. Każde z tych zaleceń miało wywierać określony wpływ na zdrowie, a reszta rad dietetycznych dotyczyła leczenia różnych zaburzeń.

Na początku XX wieku chirurg szczękowy Weston Price przeprowadzał badania wśród Indian Ameryki Północnej, Eskimosów, Polinezyjczyków i Aborygenów australijskich. W swojej publikacji z 1945 roku pod tytułem Nutrition and Physical Degeneration Price odnotował brak jakichkolwiek chorób zwyrodnieniowych wśród tych populacji. W tym samym okresie Dennis Burkitt i Hugh Tral zasugerowali, że choroby często spotykane w krajach uprzemysłowionych, a rzadko występujące w Afryce mogą być częściowo powodowane niską zawartością błonnika w diecie. Tral udokumentował to w książce pod Western Diseases: Their Emergence and Prevention.

Ostatnio biochemik T. Colin Campbell przeprowadził szeroko zakrojone badania pod kątem diety i śmiertelności w 65 rolniczych kantonach w Chinach. Międzynarodowa ekipa badawcza Campbella doszła do wniosku, że im bardziej wysokotłuszczowa i wysokobiałkowa jest dieta, tym częstsze jest występowanie tzw. chorób Zachodu i większa śmiertelność z ich powodu. Natomiast diety oparte na roślinach bardzo skutecznie przed tymi chorobami chronią. Wkrótce potem pojawiło się wiele ilość zaleceń ekspertów na temat diet prozdrowotnych. Raport wydany przez United States Public Health Service i 22 grupy ekspertów, pod tytułem Healthy People 2000 zaleca zwiększenie ilości pokarmów zawierających złożone węglowodany i błonnik w diecie dorosłego do 5 lub więcej posiłków dziennie składających się z jarzyn (również strączkowych) i owoców, oraz do 6 lub więcej posiłków dziennie zawierających produkty zbożowe. W uzasadnieniu tych i innych wytycznych Zdrowa ludzkość 2000 powołuje się na źródła takie The Surgeon General\\'s Report on Nutrition and Health, National Research Council\\'s Diet and Health oraz USDA\\'s Dietary Guidelines for Americans.

Te zalecenia dotyczą jednak wyłącznie zapobiegania, nie leczenia. Mimo to mogą one okazać się pomocne w długofalowym leczeniu wielu przewlekłych chorób, z wyjątkiem nowotworowych. (Procesy złośliwe jako odrębna grupa są zdecydowanie bardziej skomplikowane pod względem histologicznym i patologicznym w porównaniu np. z cukrzycą, chorobami serca, czy innymi przewlekłymi zaburzeniami, i w związku z tym wymagają zindywidualizowanej terapii żywieniowej).

Rozwój bioterapii żywieniowej jako niekonwencjonalnej dziedziny medycznej był poprzedzony wzajemnym oddziaływaniem między nauką o żywieniu a środowiskami kliniczno-medycznymi. Ta współpraca rozszerzyła znacznie zasięg bioterapii żywieniowej. W miejsce wyłącznie regulacji zaburzeń równowagi żywieniowej bioterapia stała się metodą, która wpływa na procesy chorobowe za pomocą odpowiedniego żywienia. Największe zasługi w tej dziedzinie przypisuje się takim badaczom jak Linus Pauling, Roger Williams, Max Gerson, Emanuel Revici, Kedar Prasad, Ranjit Chandra i Jeffrey Bland.

Biochemik Roger Williams prowadził intensywne badania na temat indywidualności biochemicznej człowieka. W swoim artykule opublikowanym w 1950 roku w czasopiśmie Lancet, pod tytułem Pojęcie choroby genetotroficznej Williams określił choroby genetotroficzne jako te, w których wzór genetyczny człowieka powoduje większe zapotrzebowanie na jakiś składnik odżywczy, w efekcie czego mogą nastąpić objawy niedoboru żywieniowego. Częściowe blokady genetyczne w mechanizmie metabolicznym są prawdopodobnie powszechnie dziedziczone przez ludzi i w dużym stopniu wyjaśniają dlaczego każdy człowiek posiada typowy dla siebie i niepowtarzalny wzór metaboliczny. Postulat Williamsa o odziedziczonych lub nabytych częściowych blokadach enzymatycznych ze zmniejszoną zdolnością adaptacyjną na poziomie syntezy i regulacji enzymów wyjaśnia dlaczego wynikający z nich defekt czynnościowy może zwiększać zapotrzebowanie organizmu na jeden składnik pożywienia lub ich zestaw. Dlatego też w sytuacjach klinicznych, w których korzysta się z modyfikacji żywienia, mogą zdarzać się warunkowe (tzn. spowodowane chorobą lub innymi czynnikami zewnętrznymi) niedobory niektórych składników odżywczych, pomimo dostarczania organizmowi normalnych ich dawek.

Obecnie wzrasta zainteresowanie medycyną żywieniową wśród lekarzy całego świata. Środowisko medyczne zdaje sobie sprawę, że skuteczne długofalowe leczenie chorób przewlekłych wymaga podejścia zorientowanego biologicznie, które opierałoby się na rozumieniu synergizmów i antagonizmów biochemicznych wpływających na postęp choroby. Choroby serca, cukrzyca, nadciśnienie, nowotwory i otyłość - wszystkie te przypadłości do pewnego stopnia reagują na interwencje żywieniowe oddziałujące na podstawowe mechanizmy patologiczne. Stosowanie interwencji żywieniowej stanowi uzupełnienie standardowej opieki medycznej. Przez ostatnie dwie dekady łączyliśmy składniki odżywcze, substancje roślinne i inne bioaktywne czynniki ze standardowym leczeniem nowotworów i innych chorób zwyrodnieniowych. Taka metoda, chociaż wciąż we wczesnej fazie rozwoju, przedstawia interesujące możliwości zmniejszania ilości niepożądanych efektów oraz poprawy skuteczności standardowej opieki medycznej.

Główne pojęcia bioterapii żywieniowej.
W celu prawidłowego zastosowania klinicznego bioterapii, należy przestrzegać niżej wymienionych zasad:
- podstawowy regulamin dietetyczny
- tłuszcze jako osobna grupa pokarmowa
- różnorodność i rozsądne określenie ilości
- indywidualny dobór diety
- bezpieczne i prawidłowe uzupełnianie
- żywienie jako dodatek do opieki medycznej